Ir a la página de inicio Visualizar mapa de cruceiros Cruceiros de A Coruña Cruceiros de Lugo Cruceiros de Ourense Cruceiros de Pontevedra

        Provincia: Lugo

        Municipio: Palas de Rei   Parroquia: O Mato (San Xoán)

        Iglesia

        Coordenadas (WGS84):
        42°52'58.6"N 7°55'49.3"O (42.88293, -7.93035)

Haz clic si quieres ver la zona en maps
También puedes ver el mapa más abajo
Cruceiro del tipo "Crucifijo" (con la imagen de Cristo en el anverso de la Cruz)



Cruceiros en Palas de Rei
Cruceiros en Palas de Rei
Cruceiros en Palas de Rei Cruceiros en Palas de Rei Cruceiros en Palas de Rei
Cruceiros en Palas de Rei
Cruceiros en Palas de Rei
Fotos: Angel Luis Utrera
El cruceiro sufrió algún tipo de accidente antes de junio del 2016 (2015? 2016?) Foto con el cruceiro roto en wikimedia commons. Con posterioridad a dicha fecha (2019?) debió de hacerse (excepto la plataforma y basa) un nuevo cruceiro, el que puede verse en estas fotos, similar pero seguramente no idéntico al original.

Cruceiro muy similar a los de:
Atrio de Santa Comba. Agolada. Pontevedra
Alvidrón. Antas de Ulla. Lugo

Iris UAV Services S.L. Company
Aunque el video no se corresponde exactamente con el cruceiro actual, es posible que se corresponda con el cruceiro antiguo que sufrió algún tipo de percance y debió de ser substituido por uno nuevo.

Ángel Luis Utrera Baza, en su trabajo titulado "Análise e comparativa de tres cruceiros de Agolada e tres da Ulloa da mesma autoría" nos ofrece la siguiente información sobre este cruceiro:

Finalmente ímonos ocupar agora do ;CRUCEIRO NO LUGAR DE O MATO "SAN XOAN". (PALAS DE REI).-

Estamos diante dun Cruceiro de Parada, que semella ter características similares aos outros cinco da comarca da Ulloa, aínda que tamén diferenzas importantes con eles, e que forma parte dos coñecidos como "Cruceiros das rutas das Peregrinacións", xa que o atopamos no camiño Francés a Compostela.

Cruceiro que logo do seu  derrube por un accidente no ano 1996 foi recolocado polo Concello de Palas, despois da súa reparación, polo que dado que non coñecemos o informe técnico dos traballos desenvolvidos, nin o informe de patrimonio, non podemos dicir se está axustada o resultado final ao orixinal ao cento por cento.

A nosa insistencia no tema e as pescudas que realizamos por distintos medios, deron finalmente o froito esperado e conseguimos a autorización pertinente do Sr. Alcalde de Palas para que se nos deixara velo directamente na escola taller onde se atopan os restos do cruceiro vello de O Mato, así como os de Quindimil.

Deste xeito, puidemos finalmente visitalos e falar co autor do novo cruceiro, o mestre canteiro, Sr. D. Xosé Antonio Novo, quen amablemente nos deu as explicacións  oportunas do proceso de reparación ata onde se puido e os traballos realizados.

Comprobamos os danos sufridos polo Cristo como consecuencia do golpe, así como o seu estado actual, partido en varios anacos, cabeza, pernas, brazos e torso, non así a Virxe, que aparentemente non sufrira danos irreparables, polo que a nosa estrañeza resulta palpable, porque o máis lóxico sería a recuperación da orixinal talla, en lugar da nova como resultado final do traballo.

O resultado final destes traballos, foi que tan só parte do fuste, a esfera e a base foron recuperadas e son as que na actualidade se poden admirar no lugar do vello cruceiro xubilar de O Mato.

Este cruceiro atópase moi preto da igrexa parroquial a escasos metros do muro que circunda a mesma e o seu cemiterio, na enciclopedia realizada por Valiña Sampedro sobre o inventario artístico de Lugo, cítao como situado neste mesmo lugar  e practicamente a tiro de pedra do camiño de peregrinación Francés a Compostela, escasamente a cinco quilómetros de Melide, aínda que pertence ao concello de Palas de Rei e polo tanto a comarca da Ulloa, o mesmo que os de Alvidrón e Frádegas.

O cruceiro elévase sobre un fuste octogonal ata máis alá da súa metade e na parte máis alta pasa a ser cilíndrico, é nel que destacan molduras e tallas das arestas verticais, de algo máis de tres metros, sobre a base,(un enorme bloque de pedra  pulida cadrada de granito con molduras cóncavas), que descansa sobre outra pedra, unha única, a modo de grada tamén de granito sen pulir, posiblemente por debaixo dela queden máis gradas enterradas.

Como en todos os que constitúen o obxecto deste traballo, o fuste remata nunha enorme bóla de forma esférica con profundas estrías simétricas trazadas verticalmente. A bóla partida en dúas metades e con reborde a modo de adorno circular arriba e abaixo da mesma.

A cruz chama a atención pola súa robustez e tamaño e está rematada polo característico INRI das cruces, coa "N", esculpida ao revés.
Brazos perfectamente cadrados moi grosos, sobre os que se presenta un Cristo  que mira de cara adiante cos ollos pechados, e no que destacan os detalles anatómicos no peito e ventre, a cintura que se cubre cun velo estriado en forma vertical e uniforme, a barba e a coroa de espiñas, moi detallada.  A destacar, así mesmo, as mans onde os cravos quedan escasamente perfilados, tan só protuberancias o mesmo cós dedos, nada detallados anatomicamente.

O pé dereito descansa sobre o esquerdo apoiado sobre un pedestal da cruz.

A Virxe pola outra banda sobresae amplamente da Cruz. Trátase dunha Dolorosa, o mesmo que nos outros casos, con sete espadas cravadas no corazón que se distingue perfectamente sobre o peito.

Curiosamente a cara semella moi pouco feminina, semellan os caracteres fisiolóxicos dun home.

Está tapada case totalmente coa caparuza do manto estriado formando e remarcando os pregues do mesmo , os pés sobresaen por debaixo do manto  apoiados sobre unha base ou peaña traballada con adornos como pedestal, en tanto cas mans en lugar de repousar sobre o regazo crúzanse sobre o seu ventre, a diferenza das outras tallas.

Neste caso, pensamos que estamos ante un cruceiro tallado con anterioridade aos outro cinco, "O Mato", é posiblemente o inicio da serie. Seguramente foi encargo xubilar arredor do 1800/1825, pola súa proximidade ao camiño Francés, de peregrinase a Compostela, e a partires de este primeiro xorden os demais traballos. 

Subliñar tamén ca pedra  actual presenta, o día que o visitamos, un aspecto branquiño de ter sido moi recentemente tratada en traballos de recuperación xa que o actual cruceiro foi colocado despois dos traballos de   recuperación do vello cruceiro, vítima dun acto vandálico, ao parecer un tractor ou vehículo chocara con el e tirárao no chan, polo que o que agora contemplamos, replica do anterior, data do ano 2016, unha vez rematados os traballos  técnicos realizados por persoal esperto da escola de Cantearía da Ulloa que levou a cabo a recuperación deste cruceiro de O Mato, así como o de Quindimil.

Este Cruceiro tamén está recollido nos traballos realizados por Xerardo Pereiro Pérez  e publicados nun informe de Boletín do Museo Provincial de Lugo,  sobre os Cruceiros do Municipio de Palas de Rei do ano 1994 .

Curiosamente non puido ser datado polo mencionado investigador, aínda que como recoñece Valiña, debeu ser tallado no século XIX, arredor do ano 1840-5, aproximadamente, o que corrobora como no caso dos cinco anteriores a mesma antigüidade e posiblemente autoría.

No seu libro sobre os Cruceiros do Camiño Francés e do camiño a Fisterra Juan J. Burgoa describe o noso Cruceiro de O Mato, deste xeito literal que transcribimos:

Nun lateral da Igrexa parroquial de Mato erguese un novo cruceiro, un belido exemplar de formas singulares e pouco correntes na zona. O pedestal é moi sólido e de bo tamaño, decorado cunha  ampla escocia intermedia e rematado con molduras de bocel e mediacana. O fuste é oitavado con remates de landra no inicio dos biseis, pasando a ser cilíndrico na súa unión ao capitel.

O amplo capitel é do tipo dos chamados de cesta, unha forma pouco utilizada nos cruceiros galegos, decorándose con simbólicas e abundantes estrías en zigzags, lembrando  vellas decoracións de épocas castrexas. A cruz de forma latina acolle dúas imaxes de formas enxebres e gran interese. Cristo de formas tradicionais, colocado ergueito e pegado ao madeiro, coroado de espiñas baixo o cartela de INRI, e a Virxe das Angustias nunha composición frontal e hierática colocada sobre unha peaña xeométrica, tocada desde a testa dun manto onde asoman os pés, e cos sete puñais da dor chantados no seu peito.
Este trabajo de Ángel Luis Utrera está publicado en el número 13 del Anuario de Estudios e Investigación de Deza, 2020, págs 43-82

Los seis cruceiros en los que se basa dicho trabajo son:
1) Cruceiro de Frádegas. Antas de Ulla
2) Cruceiro de Santa Comba. Agolada 
3) Cruceiro de Alvidrón. Antas de Ulla
4) Cruceiro de Vilanova de Borraxeiros. Agolada
5) Cruceiro de Marcelín. Agolada 
6) Cruceiro de O Mato. Palas de Rei (ficha que estás viendo en este momento)

Cruceiro incluido en la obra "Os nosos cruceiros". Autor e ilustrador: José M. Laredo Verdejo. Boreal - Xuntanza Editorial, 1993. Vol. II, págs. 66-67.

Cruceiro incluido en la ponencia "OS CRUCEIROS NOS CAMIÑOS GALEGOS DE PEREGRINACIÓN" presentada por Juan J. Burgoa y publicada en el libro "ACTAS DO Iº CONGRESO GALEGO SOBRE "CRUCEIROS E CRUCES DE PEDRA"". Edita: Asociación Galega para a Cultura e a Ecoloxía, 2009. Pág. 31

Cruceiro incluido en el trabajo "OS CRUCEIROS DO MUNICIPIO DE PALAS DE REI", de Xerardo Pereiro Pérez (Equipo de investigación "Pallatium Regis Witiza"). BOLETÍN DO MUSEO PROVINCIAL DE LUGO número VII, Volumen 2, 1995/96, pag. 225

--- Más bibliografía después de los mapas ---


Cruceiro incluido en el trabajo "Cruceiros do Camiño Francés e do Camiño a Fisterra" de Juan J. Burgoa. Publicado en AULAS NO CAMIÑO (DIÁLOGOS NUN CAMIÑO DA CULTURA EUROPEA), 2007, Xosé Neira López, ed., pág. 29

El autor, entre otros datos, nos indica que el capitel "...es do tipo dos chamados de cesta, unha forma pouco utiliada nos cruceiros galegos..."

Comment Form is loading comments...